سرطان پستان چیست؟
سرطان پستان (Breast Cancer) یکی از شایعترین بدخیمیها در زنان و از مهمترین علل مرگومیر ناشی از سرطان در سراسر جهان محسوب میشود. آمارها نشان میدهد حدود یکسوم از کل سرطانهای زنان به سرطان پستان اختصاص دارد و از هر چهار زن مبتلا به سرطان، یک نفر با این بیماری مواجه است. خطر ابتلا به نوع تهاجمی سرطان پستان در طول زندگی حدود ۱۲.۶ درصد برآورد شده و متأسفانه حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد از مبتلایان به نوع تهاجمی، در نهایت جان خود را از دست میدهند. تشخیص زودهنگام و ارزیابی دقیق مولکولی نقش کلیدی در کاهش مرگومیر دارد.
ماهیت مولکولی سرطان پستان
سرطان پستان یک بیماری چندعاملی و وابسته به تغییرات مولکولی است که در اثر اختلال در مسیرهای حیاتی تنظیمکننده رشد سلولی ایجاد میشود. مسیرهایی مانند PI3K/AKT/mTOR، MAPK، TP53 و RB/E2F در کنترل تقسیم سلولی و بقای سلول نقش دارند. نقص در عملکرد ژنهای دخیل در این مسیرها، از جمله HER2، c-MYC، RAS، ER، PR، RB، TP53، PTEN، BRCA1 و BRCA2، منجر به رشد غیرقابل کنترل سلولهای پستانی و تشکیل تومور میشود.
علائم و نشانههای سرطان پستان
شایعترین علامت اولیه سرطان پستان، وجود توده یا سفتی غیرطبیعی در بافت پستان است. سایر علائم هشداردهنده عبارتند از:
- تغییر در اندازه، شکل یا تقارن پستان
- قرمزی، ضخیمشدن یا ظاهر پوست پرتقالی
- درد مداوم در پستان، زیر بغل یا گردن
- ترشح، التهاب یا زخم نوک پستان
- فرورفتگی یا تغییر شکل نوک پستان
- بزرگشدن غدد لنفاوی زیربغل یا گردن
- کاهش وزن غیرقابل توجیه، ضعف عمومی یا دردهای عضلانی
شیوع جهانی سرطان پستان
طبق آمار جهانی سال 2020، بیش از ۲.۲۶ میلیون مورد جدید سرطان پستان در جهان ثبت شده است. در کشورهای توسعهیافته، غربالگری منظم باعث کاهش مرگومیر شده است؛ اما در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، تشخیص در مراحل پیشرفته انجام میشود. عوامل مرتبط با سبک زندگی غربی مانند چاقی، کمتحرکی، رژیم غذایی پرچرب، کاهش شیردهی و تأخیر در بارداری در افزایش بروز سرطان پستان نقش دارند.
عوامل خطر سرطان پستان
عوامل غیرقابل تغییر
- جنسیت زن
- افزایش سن (بیش از ۵۰ سال)
- سابقه خانوادگی و جهشهای ژنتیکی (BRCA1/BRCA2)
- تراکم بالای بافت پستان
- پرتودرمانی در سنین پایین
عوامل قابل تغییر
- اضافهوزن و چاقی
- مصرف الکل و دخانیات
- فعالیت بدنی ناکافی
- کمبود ویتامینهای D، C، E و فولات
- مصرف غذاهای فرآوریشده و گوشتهای صنعتی
انواع و طبقهبندی سرطان پستان
طبقهبندی بافتشناسی
شایعترین نوع کارسینوم مجرایی تهاجمی بدون نوع خاص (IDC–NST) است که حدود ۴۰ تا ۸۰ درصد موارد را شامل میشود. سایر انواع شامل لوبولار تهاجمی، موکینوس، توبولار و نورواندوکرین هستند.
طبقهبندی مولکولی
- Luminal A: ER⁺، PR⁺، HER2⁻، low Ki-67
- Luminal B: ER⁺، PR⁺، HER2⁻، high Ki-67
- ⁺HER2-Enriched: ER⁻/PR⁻/HER2
- ⁻Triple Negative: ER⁻/PR⁻/HER2
بیومارکرهای مهم در سرطان پستان
- ER و PR پیشبینی پاسخ به هورمونتراپی
- HER2 هدف درمانهای هدفمند مانند Trastuzumab
- Ki-67 شاخص تکثیر سلولی و شدت تهاجم تومور
روشهای تشخیص سرطان پستان
تشخیص دقیق سرطان پستان نیازمند ترکیب روشهای تصویربرداری و بررسی بافتی است:
- ماموگرافی روش استاندارد غربالگری
- سونوگرافی پستان
- MRI پستان
- بیوپسی و بررسی پاتولوژیک
❓ پرسشهای متداول درباره سرطان پستان (FAQ)
شایعترین علامت سرطان پستان چیست؟
وجود توده یا سفتی بدون درد در پستان شایعترین علامت اولیه است.
سرطان پستان ارثی است؟
بیشتر موارد ارثی نیستند، اما جهش در ژنهای BRCA1 و BRCA2 خطر ابتلا را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
آیا سرطان پستان قابل درمان است؟
در صورت تشخیص زودهنگام و انتخاب درمان مناسب، بسیاری از بیماران درمانپذیر هستند.
نقش تستهای مولکولی در سرطان پستان چیست؟
این تستها به پیشبینی خطرعود، انتخاب درمان هدفمند و جلوگیری از درمانهای غیرضروری کمک میکنند.
دیدگاه خود را بنویسید